DEHB nedir? (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

DEHB nin ne olduğunu anlamak için öncelikle onun ne olmadığını belirlemek gerekir. Kötü ebeveynlikle ya da çocuğunuzun itaatsiz ve tembel olmasıyla alakalı değildir. DEHB çocuğunuzun sabit durmasını ve bir şeye konsantre olmasını zorlaştıran biyolojik bir durumdur.

Çocuğunuzun beyninde konsantre olma ve "hit the brakes (bir şeyi durdurabilme)" becerilerini kontrol eden bir çok bölüm bulunur. Bu bölümler DEHB durumu mevcut çocuklarda daha az çalışabilir veya daha zor gelişebilir. Bunun en iyi kanıtı beynin ön kısmında yani frontal lobda görülmektedir. Bu beyindeki bazı kimyasallar için dengesizliğe yol açabilir. Aynı zamanda bu durum çocuğunuzun sosyal olarak arkadaşlarına göre neden daha problemli olduğunu açıklayabilir. Çoçuklarda DEHB bitmez, semptomlar zaman içerisinde değişebilir ama DEHB hayat boyu süren bir durumdur. Çocuğunuzun belirtilerini yönetmek için deneyebileceğiniz birçok etkili strateji ve tedavi seçeneği vardır.

Bütün çocuklar ve aileleri farklıdır. Bu nedenle her seçenek her aileye ve çocuğa uygun olmayabilir. Çocuğunuza ve ailenize uygun olanı anlamak için bir iki yöntem kullanmayı gerektirebilir. Doğru yöntemi bulmak ve iyileşme görmek herkesin güvenini arttıracaktır.

DEHB’in Üç Türü:

Çoğu insan için “aşırı aktif” ve “kontrol dışı” terimleri DEHB ile birlikte akla gelir. Çocuğunuzda bu semptomlar yoksa, DEHB tanısı şaşırtıcı olabilir. Hiperaktif görünmeyen çocuklar sıklıkla erken teşhis edilmez.

Aslında üç tip DEHB vardır ve bunlardan birinde dürtüsel ve hiperaktif davranış belirtileri bulunmamaktadır.

  • Hiperaktif-dürtücü DEHB
    Bu tip DEHB’e sahip olan çocuklar hiperaktivite belirtileri gösterirler ve sürekli hareket etme ihtiyacı duyarlar. Ayrıca dürtü kontrolüyle de mücadele ederler.
  • Dikkatsiz DEHB
    Bu tip DEHB olan çocuklar dikkat etmekte güçlük çekerler. Kolaylıkla dikkatleri dağılırlar ancak dürtüsellik veya hiperaktivite ile ilgili sorunları yoktur. Buna bazen dikkat eksikliği bozukluğu (DEB) denir.
  • Kombine DEHB
    Bu, DEHB 'in en yaygın türüdür. Buna sahip çocuklar yukarıda açıklanan tüm belirtileri gösterir.

DEHB ne kadar yaygın?

DEHB beyinle alakalı en yaygın çocukluk durumudur. *CDC’nin aralık 2011’de yaptırdığı bir araştırmada 4-17 yaşa aralığında çocuğu olan ebeveynlerden alınan cevaplar neticesinde DSM 5 kriterlerine göre çocuk %11’lik bölümün DEHB olduğu belirtilmiştir. Erkek çocukların, kız çocuklarına göre DEHB tanısı konulmuş olması ihtimali daha yüksektir.
*Centers for Disease Control and Prevention

DEHB’e neler sebep olur?

Araştırmacılar DEHB için kesin bir sebep belirleyemiyorlar. Fakat beynin biyolojik durumuyla alakalı sebepelerin DEHB’in oluşmunda etkili olduğunu saptamışlardır.Çocukta sürekli konuşmak, gün içinde sürekli hayallere dalınmasının arkasında tıbbi sebeplerin belirlenmesi duruma farklı bakış açıları getirilmesine sebep olmuştur. Muhtemel DEHB sebepleri şunları içerebilir:

  • Genler ve kalıtım: DEHB aile içinde görülebilir ve aktarılabilir. Çocuğunuzda DEHB tanımlanmış ise size henüz DEHB tanısı konunmamış olsa bile sizde de olma ihtimali vardır. DEHB tanısı konmuş çocukların %35’inin kardeşleri ya da ebeveynlerinde DEHB olduğu gözlenlenmiştir.
  • Beyindeki Farklılıklar: DEHB’li çocukların beyninin bazı bölümleri daha az aktif olabilir ya da daha yavaş gelişebilir. Johns Hopkins Medicine, DEHB 'li çocukların, ruh halini, hareketi ve dikkati düzenlemeye yardımcı olan dopamin adlı bir beyin kimyasalına daha düşük seviyelerine sahip olabileceğini belirlemiştir.
  • Çevresel faktörler: Ulusal Akıl Sağlığı Örgütü, doğum öncesi alkol ve sigara kullanımının çocukta DEHB görülme oranını arttığını söylemiştir.Doğum öncesi sigara ve alkol kullanımı çocuğun bebeklik ve erken ocukluk döneminde vücudundaki kurşun oranının arttığını göstermiştir fakat şeker ve gıda maddelerinin DEHB’e etkisi olduğuna dair kesin bir kanıt bulunamamıştır.
  • Beyin hasarı: Travmatik beyin hasarı DEHB’e göre çok daha az yaygındır. Fakat göreceli olarak az olsada Travmatik beyin hasarı tanısı konulan çocuklarda DEHB’e benzer semptomlar saptanmıştır.Son zamanlardaki çalışmalar dikkat problemlerinin sarsıntı ve beyin tümörü gibi beyin hasarlarıyla oluştuğunu göstermektedir.

DEHB’in belirtileri nelerdir?

Çocuğunuzun bazı davranışları sizi endişelendirmiş olabilir. Onların hastalığı olan DEHB’i tanımlayabildiğinizde onlara yardımcı olak için daha iyi bir pozisyondasınızdır. Çocuğunuzu gözlemlemek, ve durumuyla alakalı notlar alıp bunları çocuğun doktoru ve öğretmeniyle paylaşmak ilk olarak alınacak kilit önlemlerdir ve böylelikle en iyi tedavi strateji ve destek oluşturulabilir. Endişelerini ve gözlemlerini ilk paylaşmak isteyen çocuğun öğretmeni olursa bunu kabullenmye çalışmlaısınız.

DEHB belirtileri üç kategoriye ayrılır. Dikkatsizlik, dürtüsellik ve dikkat dağılması. Çocuğunuzun dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu teşhisi için, belirtilerin en az altı aydır var olması gerekmektedir.

Dikkatsizlik Belirtileri

  • Birşeyler unutuyorsa, dalgın ve kafası karışık görünüyorsa ya da dinleyemiyorsa
  • Konsantre olması zor ise ya da bir aktiviteden diğerine çok kolay atlayabiliyorsa
  • Bir aktiviteden çok eğlenceli olmadığı takdirde sıkılıyorsa
  • Planlı olmak ya da bir görevi bitirmek için zorlanıyorsa
  • Yeni bir şey öğrenmekte ya da yönlendirilmekte zorlanıyorsa
  • Akıllı fakat bir şeyi sizin beklediğiniz gibi yada akranlarının anladığı gibi kolay anlayamıyorsa

Dürtü Belirtileri

  • Sabırsız ve sıra beklemede problem yaşıyorsa
  • Uygunsuz şeyler yapıyor ve insaları rahatsız ediyorsa
  • Hislere ve duygusal durumlara aşırı tepki veriyorsa
  • Davranışkarının sonuçlarını anlamıyorsa

Hiperaktivite Belirtileri

  • Neredeyse sürekli konuşuyorsa
  • Oturduğunda bile sürekli hareket halindeyse
  • Sürekli ve hızlıca yer değiştiriyorsa
  • Herşeyi kurcalamak ve onunla oynamak zorundaymış izlenimi veriyorsa
  • Yemek yemekle ya da sakin yapılması gereken aktivitelerle alakalı problemler yaşanıyorsa

Belirtiler ortaya çıktığında ;

Ebeveynler genelde çocuk okula başlamadan belirtileri anlayamazlar. John Hopkins Medicine’e göre ana belirtileri dikkat dağınıklığı ve odaklanamama olan çocuklar genellikle orta okulda belirlenebiliyor. Hiperaktivite ve kötü dürtü kontrolü olan çocuklar için okul öncesi dönem tanısı konması daha olasıdır. American Academy of Pediatrics + yaş öncesi çocuklara tanı konmasını doğru bulmaz,çünkü çocuklar o kadar küçükken tipik davranışlarının sınırlarının ne olduğu tam olarak belirlenemez.

Semptomlar zamanla değişebilir;

DEHB’i olan çocuklarda DEHB durumu geçmez fakat bu çocuklar yaş aldıkça belirtiler değişebilir. Örneğin; hiperaktivite belirtileri çocuk büyüdükçe azalabilir fakat çocuk ortaokul veya liseye gireceği dönemde, planlama becerisi ve zaman yönetimi gibi konularda görülebilir zorluklar yaşayabilir.

DEHB tarafından etkilenen yetenekler nelerdir?

Çocuğunuzun beceri ve yetenekleri DEHB tarafından nasıl etkilenebilir? Bu çocuğunuzdaki belirtilere veya bu belirtilerin sıklıklıklarına göre değişim gösterir. Ayrıca bu çocuğunuzun hangi alanda özel bir yeteneğinin olmasıyla da alakalıdır. Çocuğunuzun güçlü olduğu yönlerini oluşturup bunları zayıf yanlarını geliştirmek için kullanablirsiniz. Aşağıda DEHB’in etki ettiği yetenek grupları belirtilmiştir:

  • Sosyal beceriler: Sosyal beceriler: DEHB olan çocuklar sıklıkla arkadaş edinme ve bunları koruma konusunda zorlanırlar. Hiperaktif veya dürtüsellik, çocuğunuzun toplumsal kuralları takip etmesini, duyguları kontrol etmesini ve uygun şeyi söylemesini zorlaştırabilir. Eğer çocuğunuz diğer çocukları rahatsız ediyor ve sırasını bekleyemiyorsa diğer çocuklar sizin çocuğunuzla iletişime geçmekte zorlanabilir.
  • Bireysel-kontrol: DEHB'li birçok çocuk çok fazla dolaşmaya ihtiyaç duyar ve bu da bir yerden bir yere gitmekle sınırlı değildir. Amerikan Nöroloji Akademisi, bir kişi ayakkabı bağlama, yazma, müzik aleti çalma, hatta bir araba sürme gibi özel etkinlikler yapıyor olsa bile, DEHB olan insanların sık sık ekstra vücut hareketleri kullandığını belirtiyor. Bu durum, bu görevlerin yönetilmesi daha zor hale getirebiliyor.
  • Organizasyon, planlama ve öğrenme: DEHB, kişinin beynin yürütme işleviyle ilgilenen kısmını etkiler. Bu kısım planlama, organize etme ve ileriyi düşünme yeteneğini etkiler. Hesaplama yeteneğinin, defterlerin ve ödev sayfalarının kaybolması verilen görevleri ve ödevleri tamamlamayı zorlaştırabilir. Kendi düşünce sürecini kaybetmek bu durumu daha da zor hale getirecektir. Çocuğunuz bir okul ödevini veya ev işini adım adım yapmak ya da bunlara başlaması onun için çok zor olabilir.

DEHB’den etkilenen başka yetenekler de vardır;

  • Yönleri anlama
  • Birşeyler düzgünce düşünebilme
  • Yeni bilgilere dikkatlice bakabilme
  • Bir bilgiyi bir alandan başka bir alana uygukayabilme
  • Yaptığı şeyden sıkılmadan ona odaklı kalabilme
  • Kendi düşünce süreçlerinden haberdar olmak (hayal kurmanın tam tersi)

AÇIKMAVİ ÇÖZÜM MERKEZİ : UBM Plaza,19 Mayıs Mah. 19 Mayıs Cd. No.37 Kat.3 Fulya - Şişli / İSTANBUL


AçıkMavi Ps. ve Çözüm Merkezi Ltd. Şti. © 2016. Tüm hakları saklıdır.